รู้จัก HD 137010 b ดาวเคราะห์ “โลกเย็นจัด” ที่มีหนึ่งปีเกือบเท่าโลก

จังหวะคุ้นๆ แบบโลก แต่ปลายทางกลับต่างออกไปอย่างสวยงาม

ในบรรดาดาวเคราะห์นอกระบบที่ค้นพบกันทุกปี ดวงที่ทำให้คนอยากเล่าให้เพื่อนฟังต่อ มักไม่ใช่ดวงที่ใหญ่ที่สุดเสมอไป แต่เป็นดวงที่ดู “คล้ายโลกนิดหนึ่ง” แล้วค่อยเฉลยว่าจริงๆ ต่างออกไปมากแค่ไหน HD 137010 b ก็เป็นแบบนั้น มันมีขนาดราว 1.06 เท่าของโลก และคาบการโคจรที่นักวิจัยประเมินไว้คือประมาณ 355 วัน ฟังดูใกล้กับหนึ่งปีของเราจนน่าทึ่งทีเดียว[ref:1][ref:3]

ความน่ารักของข่าวนี้อยู่ตรงที่ตัวเลขคุ้นเคยเหล่านั้นไม่ได้พาเราไปหา “โลกใบที่สอง” แบบตรงไปตรงมา เพราะ HD 137010 b โคจรรอบดาวฤกษ์ชนิด K-dwarf ที่อยู่ห่างออกไปราว 146 ปีแสง และแม้ระยะโคจรจะดูใกล้เคียงโลก แต่ดาวแม่ของมันเย็นและเล็กกว่าดวงอาทิตย์มาก ทำให้ดาวเคราะห์ดวงนี้ได้รับพลังงานเพียงประมาณ 0.29 เท่าของโลกเท่านั้น[ref:2][ref:4] นั่นทำให้มันไปอยู่แถวขอบนอกอันเย็นเยียบของเขตเอื้ออาศัย หรือ habitable zone

ทำไมนักดาราศาสตร์ถึงตื่นเต้นกับมันมาก

สิ่งสำคัญคือ HD 137010 b ยังเป็น “candidate” หรือผู้สมัครดาวเคราะห์ ยังต้องรอข้อมูลเพิ่มเพื่อยืนยัน แต่ข้อมูลที่มีตอนนี้ก็น่าดึงดูดมากแล้ว งานของ Alexander Venner และทีมรายงานว่าดาวเคราะห์ดวงนี้มีรัศมี 1.06 เท่าของโลก มีระยะกึ่งแกนเอกประมาณ 0.88 หน่วยดาราศาสตร์ และมีคาบการโคจร 355 วัน โดยช่วงความไม่แน่นอนยังค่อนข้างกว้าง เพราะจนถึงตอนนี้เรายังเห็นมันผ่านหน้าดาวแม่เพียงครั้งเดียวเท่านั้น[ref:3][ref:4]

ส่วนดาวแม่ HD 137010 เองก็มีรายละเอียดน่าสนใจมาก มันเป็นดาวชนิด K3.5 V อุณหภูมิพื้นผิวประมาณ 4,770 เคลวิน และมีรัศมีราว 0.71 เท่าของดวงอาทิตย์[ref:4] ดังนั้นแม้คาบการโคจรจะเกือบเหมือนโลก อุณหภูมิกลับไม่เหมือนกันเลย ฐานข้อมูล NASA Exoplanet Archive ให้ค่าอุณหภูมิสมดุลของ HD 137010 b ไว้ประมาณ 205 เคลวิน หรือราวลบ 68 องศาเซลเซียส[ref:4] ถ้าเปรียบแบบง่ายๆ มันคือดาวเคราะห์ที่มี “ปฏิทินคล้ายโลก แต่ฤดูหนาวคนละเรื่อง”

สัญญาณเล็กมาก แต่สวยมาก

เรื่องนี้ยิ่งน่าประทับใจเมื่อรู้ว่าหลักฐานที่ทำให้พบมันเล็กแค่ไหน งานวิจัยระบุว่า K2 เห็นเหตุการณ์ transit เพียงครั้งเดียวในปี 2017 ระหว่าง Campaign 15 โดยช่วงที่ดาวเคราะห์ผ่านหน้าดาวแม่กินเวลาประมาณ 10 ชั่วโมง และทำให้แสงดาวลดลงเพียง 225 ส่วนในล้านส่วนเท่านั้น[ref:3][ref:5]

ตัวเลขระดับนี้เล็กจน Eos เปรียบว่าเหมือนผีเสื้อตัวเล็กบินผ่านหน้าประภาคาร[ref:5] นี่จึงเป็นเรื่องที่สวยในเชิงวิธีทำวิทยาศาสตร์ด้วย เพราะระบบค้นหาอัตโนมัติจำนวนมากมักมองหาการลดลงของแสงที่เกิดซ้ำหลายครั้ง แต่สัญญาณของ HD 137010 b มีเพียงครั้งเดียว จึงหลุดสายตาไปได้ง่าย Venner ซึ่งเคยร่วมโครงการ Planet Hunters ตั้งแต่ยังเป็นนักเรียน กลับไปเปิดข้อมูลเก่าของ Kepler/K2 ดูใหม่ แล้วช่วยดึงสัญญาณนี้กลับมาสู่แสงอีกครั้ง โดยในรายชื่อผู้เขียนงานก็มีอาสาสมัครจาก Planet Hunters รวมอยู่ด้วย[ref:1][ref:2]

ทำไมอนาคตของดวงนี้จึงยังน่าลุ้น

ทุกวันนี้มนุษย์รู้จักดาวเคราะห์นอกระบบแล้วมากกว่า 6,000 ดวง แต่ส่วนใหญ่มักเป็นดาวใหญ่ ดาวร้อน หรือโคจรรอบดาวฤกษ์ที่มืดจนศึกษาต่อได้ยาก[ref:2] HD 137010 b จึงโดดเด่นตรงที่ดาวแม่สว่างพอสมควร มีความสว่างเชิงปรากฏราวแมกนิจูด 10.1 และอยู่ห่างเพียง 44.8 พาร์เซก หรือประมาณ 146 ปีแสง[ref:3][ref:4] สำหรับกล้องและโครงการติดตามผลในอนาคต นี่คือข่าวดีมาก

นักวิจัยยังบอกอีกด้วยว่า มันอาจไม่ได้หนาวจัดเท่าที่ชื่อเล่นชวนให้คิดเสมอไป รายงานของ Science ระบุว่าทีมประเมินว่ามีโอกาสราว 40% ที่วงโคจรจริงอาจอยู่ใกล้ดาวแม่กว่านี้เล็กน้อย ซึ่งจะทำให้มันเข้าไปอยู่ในเขตเอื้ออาศัยได้ชัดขึ้น[ref:2] และถึงพื้นผิวจะเย็น บรรยากาศก็อาจเปลี่ยนเรื่องทั้งหมดได้ หากมีชั้นบรรยากาศหนาพอ มันก็อาจอุ่นขึ้นมากกว่าที่ค่าอุณหภูมิสมดุลบอกไว้[ref:1][ref:5]

ดาวดวงเล็กที่ทำให้จินตนาการกว้างขึ้น

สิ่งที่ทำให้ HD 137010 b น่าจดจำ ไม่ใช่แค่ความไกล แต่คือการที่มันรวมคุณสมบัติหายากไว้ในดวงเดียว: ขนาดเกือบเท่าโลก หนึ่งปีเกือบเท่าโลก โคจรรอบดาวชนิดคล้ายดวงอาทิตย์แต่เย็นกว่า และอยู่ในระบบที่สว่างพอให้เราตามดูต่อได้จริง[ref:3][ref:4]

ตอนนี้มันยังเป็นเพียง “ความเป็นไปได้ที่สวยงาม” มากกว่าคำตอบสุดท้าย แต่แค่นั้นก็เพียงพอจะทำให้ข่าวดาราศาสตร์ชิ้นนี้มีเสน่ห์มากแล้ว เพราะจักรวาลไม่ได้สร้างแต่สิ่งที่สุดโต่งเสมอไป บางครั้งมันสร้างดาวที่คล้ายโลกอยู่หนึ่งจังหวะ แล้วเปลี่ยนรายละเอียดเพียงนิดเดียว จนทั้งเรื่องกลายเป็นสิ่งใหม่ที่น่าอัศจรรย์ทันที