วันที่ 4 มีนาคม 2024 ที่ทุ่งกัลรูแห้งแล้งของแอฟริกาใต้ จานวิทยุ 64 จานหันไปยังจุดเดียวกันในท้องฟ้าพร้อมกัน เพราะช่วงขณะก่อนหน้านั้น บางสิ่งที่ยิ่งใหญ่เพียงแสงวาบกะพริบ — เร็วจนเรากะพริบตาหนึ่งครั้งก็พลาดไปพันครั้ง นักดาราศาสตร์ตั้งชื่อมันว่า FRB 20240304B และสัปดาห์นี้กล้องอวกาศเจมส์ เวบบ์ก็เปิดเผยบ้านเกิดของมัน — ดาราจักรเล็กและไกลจนไม่มีใครคาดคิด [ref:1]
แสงวาบหนึ่งมิลลิวินาที
"แสงวาบวิทยุเร็ว" หรือ FRB คือมายากลชิ้นโปรดของจักรวาล คลื่นวิทยุพลังงานสูงที่อยู่กันเพียงมิลลิวินาทีเดียว เดินทางมาจากระยะพันล้านปีแสง และส่วนใหญ่ไม่กลับมาอีกเลย ดวงแรกถูกค้นพบในปี 2007 ผ่านมาเกือบยี่สิบปี นักวิทยาศาสตร์มีทฤษฎีมากมาย แต่ยังไม่มีหลักฐานชี้ขาดว่าอะไรสร้างมันขึ้น [ref:1]
แสงวาบครั้งนี้ทีม MeerTRAP จับได้ด้วยกล้องเมียร์แคท (MeerKAT) ในแคว้นนอร์เทิร์นเคป — จาน 64 จาน กว้างจานละ 13.5 เมตร กระจายทั่วทุ่งกัลรู ชื่อกล้องเป็นการเล่นคำจาก Karoo Array Telescope (KAT) เมื่องบเพิ่มจาก 20 จานเป็น 64 จาน จึงกลายเป็น "MeerKAT" ทั้งแปลว่า "KAT ที่มากกว่า" และเป็นชื่อสัตว์ตัวเล็กน่ารักประจำถิ่นคือเมียร์แคท [ref:4]
ดาราจักรลับที่ซ่อนตัว
ข้อมูลวิทยุบอกว่าแสงวาบนี้ไกลมาก อาจไกลที่สุดเท่าที่เคยพบ แต่จะพิสูจน์ต้องหา "บ้าน" ของมันให้เจอ ปัญหาคือกล้องภาคพื้นดินที่ใหญ่ที่สุดในโลกมองไปยังตำแหน่งนั้นแล้ว… มองไม่เห็นอะไรเลย [ref:1]
ทีมจึงเรียกเวบบ์ กล้อง NIRCam ของเวบบ์มองเห็นดาราจักรจาง ๆ อยู่ตรงจุดที่แสงวาบมา และ NIRSpec อ่านสเปกตรัมจนวัดค่าเรดชิฟต์ได้ 2.148 หมายความว่าแสงวาบนี้เกิดขึ้นเพียง 3 พันล้านปีหลังบิกแบง ท่ามกลางยุค "เที่ยงวันของจักรวาล" ช่วงที่ดาวฤกษ์ก่อตัวแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ [ref:1][ref:2]
ความประหลาดใจที่คลี่คลายคดี
แล้วพล็อตก็พลิก ดาราจักรบ้านของ FRB ที่รู้จักกันส่วนใหญ่ล้วนเป็นยักษ์ใหญ่สร้างดาวไม่หยุด แต่ดวงนี้เบากว่าที่คาดไว้ราวหนึ่งพันเท่า เป็นดาราจักรแคระตัวเล็กที่กำลังสร้างดาวดวงใหม่เรื่อย ๆ จนดาวส่วนใหญ่อาจก่อตัวขึ้นภายในเวลาเพียง 30 ล้านปี [ref:1]
"เราคิดว่าจะเจอดาราจักรใหญ่ที่มีดาวมากมาย แต่กลับเป็นดาราจักรแคระตัวจิ๋ว" มานิชา คาเลบ (Manisha Caleb) จากมหาวิทยาลัยซิดนีย์ ผู้นำการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science กล่าว [ref:3]
รายละเอียดเล็ก ๆ นี้แหละคือหลักฐานที่ไขปริศนา ทฤษฎีหนึ่งว่า FRB เกิดจากดาวนิวตรอนสองดวงที่หมุนเข้าหากันช้า ๆ แต่การระบำนั้นใช้เวลาพันล้านปี บ้านเกิดจึงควรเป็นดาราจักรชราวัยเติบโตเต็มที่ ส่วนดาราจักรแคระวัยเยาว์หมายความว่าแทบไม่ต้องรอเวลาเลยระหว่างดาวก่อตัวกับแสงวาบ — ชี้ไปที่ "แมกนีทาร์" ดาวนิวตรอนอายุน้อยที่มีสนามแม่เหล็กมหาศาล และปล่อยแสงวาบได้เกือบทันทีหลังดาวแม่ระเบิดเป็นซูเปอร์โนวา งานวิจัยสรุปว่าแสงวาบนี้มาจากการรวมตัวของดาวนิวตรอนคู่ได้น้อยมาก [ref:1]
ไฟฉายส่องใยจักรวาล
แสงวาบยังฝากของขวัญไว้อีกอย่าง ระหว่างเดินทางมาหาเรา มันจดจำทุกสิ่งที่ผ่านเข้ามา นักดาราศาสตร์พบร่องรอยโครงสร้างสองแห่งติดมากับสัญญาณ คือกระจุกดาราจักรที่ไม่เคยมีใครรู้จัก ห่างออกไปราว 3.5 พันล้านปีแสง และกระจุกหญิงพรหมจารี (Virgo Cluster) เพื่อนบ้านของเราห่างประมาณ 54 ล้านปีแสง — เหมือนแสงวาบเป็นไฟฉายคอสมิกส่องสว่าง "ใยจักรวาล" ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า [ref:1]
และสถิติใหม่กำลังจะมาอีก ทีมประเมินว่าเมียร์แคทเพียงลำพังอาจจับแสงวาบได้หลายครั้งต่อปี จากยุคที่ไกลกว่าครึ่งอายุของจักรวาล โดยมีเวบบ์ยืนพร้อมแนะนำบ้านเกิดของแต่ละดวง [ref:1]
คืนหน้าที่เงยหน้ามองดาว อย่าลืมว่าที่ไหนสักแห่งในอวกาศลึก ๆ ดาราจักรจิ๋ววัยเยาว์เพิ่งกะพริบตาให้หนึ่งครั้ง — และทั้งจานวิทยุ 64 จานกลางทะเลทราย กับกระจกทองคำที่ลอยอยู่ไกลเลยดวงจันทร์ ต่างมองเห็นพร้อมกัน
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกที่ร่วมแบ่งปันความคิดกัน