อ่าวที่จะถูกถม: ชาวประมงอ่าวอ่างกับการตัดสินใจแลนด์บริดจ์ไทย

หมอบตัวที่หัวเรือยามตีห้า คุณจะรู้สึกถึงอ่าวอ่างก่อนที่จะมองเห็น: แรงต้านของน้ำกร่อยใต้กระดูกเรือที่ค่อยๆ เลื้อยผ่านรากโกงกาง น้ำหนักของเชือกกับดักที่พาดข้ามกราบ และเสียงเฉพาะตัวของ ปูม้า (Portunus pelagicus) ที่ดีดแพนหลังเข้าหาซี่กรงไม้ไผ่ ชัยพร อรุณรัสมี รู้จักเสียงนั้นตั้งแต่อายุแปดขวบ

วันที่ 18 มิถุนายน 2569 ขณะที่ชัยพรยังคงยกกับดักบนอ่าวก่อนมรสุมตะวันตกเฉียงใต้จะพัดผิวน้ำให้ปั่นป่วน ข่าวก็แพร่มาถึงบ้านหาดทรายดำ หมู่บ้านชาวประมงบนเกาะที่โอบล้อมด้วยป่าโกงกางในจังหวัดระนอง รัฐบาลไทยได้ฟื้นโครงการแลนด์บริดจ์ขึ้นอีกครั้ง: ทางเชื่อมมูลค่า 1 ล้านล้านบาทระหว่างชุมพร (อ่าวไทย) กับระนอง (ทะเลอันดามัน) ผ่านทางรถไฟมาตรฐานระยะ 89 กิโลเมตรและท่าเรือน้ำลึก 2 แห่ง [ref:1] หนึ่งในนั้นคือท่าเรือขนาด 1,116 เฮกตาร์ที่แหลมอ่าวอ่าง ซึ่งเป็นแหลมที่กั้นขอบอ่าวที่ชัยพรมาวางกับดักทุกเช้า

"ผมไม่อยากให้เกิดขึ้นเลยสักนิด" เขาบอกกับผู้สื่อข่าว "สิ่งนี้จะมาอยู่ในพื้นที่ที่เราหาเลี้ยงชีพกัน แล้วเราจะไปอยู่ที่ไหน?"

อ่าวที่มีชีวิต

อ่าวอ่างไม่ใช่ผืนน้ำว่างเปล่า มันคือระบบนิเวศที่หล่อเลี้ยงชาวประมงหัตถกรรมหลายร้อยชีวิตซึ่งทอดแหจับ ปลาหลาดขาว (Sillago sihama) ปลาเนื้อขาวละเอียดที่ตลาดใต้ให้ราคาดี และใช้กับดักไม้ไผ่ล่อปูม้าด้วยเหยื่อปลา แนวโกงกางริมอ่าวเป็นแหล่งอนุบาลลูกปลาวัยอ่อน หญ้าทะเลใต้ผิวน้ำช่วยดักตะกอน ความอุดมสมบูรณ์ตามฤดูกาลสอดรับกับมรสุมอันดามันในแบบที่ชาวประมงที่นี่อ่านออกมาหลายชั่วอายุคน

ชาวไม่มีสัญชาติกว่า 5,000 คนในพื้นที่พึ่งพาการประมงหัตถกรรมแบบนี้เพื่อดำรงชีพ พวกเขาไม่ใช่ผู้ประกอบการเชิงพาณิชย์ที่มีใบอนุญาต แต่เป็นผู้คนที่ความสัมพันธ์กับทะเลอันดามันวัดด้วยความยาวเชือกและจังหวะน้ำขึ้นน้ำลง ไม่ใช่จำนวนตู้คอนเทนเนอร์

ขนาดของโครงการ

โครงการแลนด์บริดจ์ที่นายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล นำกลับมาหลังจากวิกฤตช่องแคบโลกแสดงให้เห็นว่าการพึ่งพาช่องแคบมะละกามีความเสี่ยงสูงเพียงใด — ให้สัญญาสร้างงาน 280,000 ตำแหน่งและเส้นทางโลจิสติกส์ที่ช่วยลดเวลาขนส่งระหว่างจีนตอนใต้กับมหาสมุทรอินเดียได้ถึง 14 วัน [ref:1] เฟสแรกคือท่าเรือระนองและทางรถไฟ วางแผนเปิดปี 2573 ส่วนโครงการเสร็จสมบูรณ์ปี 2582 เมื่อเต็มกำลัง เส้นทางนี้รองรับได้ 20 ล้านทีอียูต่อปี

ในพื้นที่ เฉลิมชาติ สีเขียว ผู้ประกอบการกาแฟและทุเรียนจากอำเภอพะโต๊ะซึ่งทางเชื่อมจะผ่านไป พูดตรงๆ ว่า "แค่อุตสาหกรรมทุเรียนในบ้านเกิดผมก็สร้างรายได้ปีละหมื่นล้านบาทโดยไม่ต้องสร้างอะไรเพิ่ม คนต้องเข้าใจว่านี่ไม่ใช่ที่ดินรกร้างว่างเปล่า"

สิ่งที่การศึกษาต้องค้นพบ

สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจรสั่งให้จัดทำรายงาน EHIA เพิ่มเติมในกลางเดือนมิถุนายน หลังพบความคลาดเคลื่อนในข้อมูลความหนาแน่นของสัตว์ทะเลในพื้นที่ระนอง อ่าวอ่างมีสัตว์น้ำที่อาจถูกนับต่ำกว่าความเป็นจริงในการศึกษาเดิม ทั้งลูกปลาปะการังที่ใช้แนวโกงกางเป็นแหล่งอนุบาล และสัตว์จำพวกกุ้งปูที่เส้นทางอพยพตัดผ่านบริเวณก่อสร้างที่วางแผนไว้

ผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมเรียกร้องให้ศึกษาเชิงลึกทั้งระบบนิเวศทางทะเล ผลกระทบชายฝั่ง ชุมชนประมง และอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว รัฐบาลสัญญาจัดตั้งกองทุนช่วยเหลือชุมชนและศูนย์พัฒนาอาชีพ — คำสัญญาที่ไปถึงเรือยามรุ่งสางของอ่าวอ่างด้วยน้ำหนักเดียวกับเสียงฟ้าร้องแต่ไกล [ref:1]

สิ่งที่อ่าวจดจำ

ชายฝั่งอันดามันเคยเห็นความทะเยอทะยานขนาดใหญ่มาพบกับพื้นที่เล็กๆ มาแล้ว สิ่งที่ทำให้อ่าวอ่างพิเศษคือชาวประมงที่นี่ไม่ได้ขอส่วนแบ่งจากเศรษฐกิจใหม่ พวกเขาขอสิ่งที่มีอยู่แล้ว: การออกเรือก่อนรุ่งสาง น้ำหนักจริงของกับดักปูที่เต็มแล้ว ปลาหลาดขาวที่พวกเขารู้จักฤดูกาลดีกว่ารายงานความเป็นไปได้ใดๆ

คณะรัฐมนตรีไทยคาดว่าจะลงมติในเดือนมิถุนายนหรือกรกฎาคม 2569 เมื่อถึงเวลานั้น ชัยพรจะยกกับดักไปแล้วอีกหลายร้อยครั้ง อ่าวยังคงเป็นของเขาที่จะอ่าน — อยู่ได้อีกสักระยะ