เลื่อนแผ่นหินปะการังขึ้นตรงแนวน้ำขึ้นน้ำลงที่เกาะยาวน้อยในวันน้ำขึ้นต่ำ แล้วคุณจะเห็นสามสิ่งเกิดขึ้นพร้อมกันภายในพริบตา เงาสีเขียวมรกตวูบวาดหายเข้าไปในรู ดวงตาสีฟ้าขุยนุ่มสองดวงบนก้านหันมาจ้องเงาของคุณ และถ้าคุณโชคดีจริง ๆ คุณอาจได้ยินเสียง แกร็ก เบา ๆ เหมือนก้านไม้หัก
สิ่งนั้นคือ Odontodactylus scyllarus หรือ กุ้งมังกรเพชร (peacock mantis shrimp) หนึ่งในสัตว์ที่น่าทึ่งที่สุดที่คุณจะพบได้ในแอ่งน้ำขึ้นน้ำลงของทะเลอันดามัน รูปร่างเหมือนกล่องอัญมณี ลำตัวเป็นชั้นสีเขียวมรกต น้ำเงินเข้ม และแดงสด ขาเรียวเล็กเป็นเงาวับ และพังผืดหางขอบทอง แต่ความมหัศจรรย์ที่แท้จริงคือสิ่งที่สัตว์ตัวนี้ทำได้ สิ่งที่ฟังดูเหมือนเป็นไปไม่ได้ จนกระทั่งคุณตรวจสอบกับงานวิทยาศาสตร์
ดวงตาที่มองเห็นจักรวาลที่เรามองไม่เห็น
เรามนุษย์ภูมิใจในการมองเห็นสีของเรา เรามีเซลล์รับแสงสีอยู่สามประเภท คือแดง เขียว และน้ำเงิน สมองของเราผสมสัญญาณเหล่านี้เป็นรุ้งสีทั้งหมดที่เราเห็น กุ้งมังกรเพชรมีเซลล์รับแสงสีถึง สิบหกประเภท
เซลล์รับแสงบางชนิดรับแสงอัลตราไวโอเลตซึ่งมนุษย์มองไม่เห็นเลย อีกบางชนิดไวต่อ แสงโพลาไรซ์ คือทิศทางการสั่นของคลื่นแสงที่เดินทางผ่านน้ำ [ref:1] หมายความว่ากุ้งมังกรเพชรสามารถมองเห็นลวดลายและสัญญาณบนแนวปะการังที่ปลาเลี้ยงลูกด้วยนม และนักดำน้ำตาดไม่มีทางมองเห็น
ดวงตาประกอบของกุ้งมังกรเพชรแต่ละข้างแบ่งออกเป็นสามส่วน ทำให้มันมองเห็นแบบสามมิติด้วยดวงตาข้างเดียว สามารถวัดระยะทางได้อย่างแม่นยำซึ่งมนุษย์ต้องใช้สองตาและสมองคำนวณอย่างหนัก [ref:1] นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยควีนส์แลนด์ของออสเตรเลียใช้เวลาหลายสิบปีศึกษาระบบการมองเห็นนี้ และมันยังคงเป็นหนึ่งในระบบการมองเห็นที่ซับซ้อนที่สุดเท่าที่โลกเคยมีมา
หมัดที่เร็วที่สุดในมหาสมุทร
ตอนนี้เอียงเข้าไปดูใกล้ขึ้น — แต่อย่าเข้าใกล้เกินไป กุ้งมังกรเพชรเป็นประเภท ตอกทุบ (smasher) มีอวนยนต์ที่พับซ่อนอยู่ใต้หัวสองข้างคล้ายค้อน เรียกว่า dactyl club ทำจากวัสดุชีวภาพที่แข็งแรงมากจนนักวัสดุศาสตร์ต้องใช้เวลาหลายปีพยายามลอกเลียนแบบ [ref:2]
เมื่อกุ้งมังกรเพชรออกหมัด อวนยนต์เหล่านั้นเร่งความเร็วจากนิ่งเป็น กว่าแปดสิบกิโลเมตรต่อชั่วโมง ภายในเสี้ยววินาทีหนึ่ง ที่แรงเร่งกว่าหนึ่งหมื่นเท่าของแรงโน้มถ่วงโลก แรงตกกระทบนั้นเร็วจนทำให้น้ำด้านหน้าอวนยนต์เดือดกลายเป็นฟองไอน้ำเล็ก ๆ เกิดเป็นฟอง cavitation ที่แตกตัวออกพร้อมแสงและเสียงระเบิด เหยื่อ ไม่ว่าจะเป็นปู หอยทาก หรือหอยสองฝา ถูกตีสองครั้งในเวลาเดียวกัน ครั้งจากตัวอวนยนต์เอง และครั้งจากคลื่นกระแทกของฟองไอน้ำที่แตกตัว [ref:3]
ผู้เลี้ยงสัตว์น้ำในตู้กระจกเคยเรียนรู้บทเรียนนี้มาแล้ว กุ้งมังกรเพชรสามารถทุบกระจกตู้จนแตกได้ ในธรรมชาติมันใช้พลังนี้ทุบเปลือกเหยื่อที่แข็ง ซึ่งนักล่าบนแนวปะการังอื่น ๆ แทบไม่สามารถเข้าถึงได้
พิมพ์เขียวที่คุ้มค่ากว่าการลอกเลียน
ความลับของอวนยนต์อยู่ที่โครงสร้างภายใน เส้นใยไคตินเรียงตัวเป็นเกลียวเรียงซ้อนกันแบบวงก้มหอยเทียม (helicoidal) เหมือนบันไดวนที่สร้างจากสายเคเบิลเล็ก ๆ ซึ่งดูดซับและกระจายพลังงานการตกกระทบโดยไม่แตกว่ะ วิศวกรเรียกโครงสร้างนี้ว่า bouligand structure และมันได้เป็นแรงบันดาลใจให้กับวัสดุคอมโพสิตทนแรงตกกระแทกสำหรับเกราะกันกระสุน หมวกกันน็อกกีฬา และกรอบยานพาหนะ [ref:2] สัตว์ตัวเล็กไม่กี่เซนติเมตรได้แก้ปัญหาวัสดุศาสตร์ที่วิศวกรมนุษย์เพิ่งเริ่มเข้าใจ
หน้าต่างสู่สุขภาพแนวปะการัง
ที่ชายฝั่งอันดามัน กุ้งมังกรเพชรไม่ใช่แค่ความมหัศจรรย์ แต่ยังเป็น สิ่งมีชีวิตดัชนีชี้วัด เพราะมันต้องอาศัยน้ำใส ปะการังแข็งที่แข็งแรงสำหรับโครงสร้างรู และเหยื่อมีเปลือกอย่างสม่ำเสมอ การที่พบมันหมายความว่าแนวปะการังอยู่ในสภาพดี การสำรวจทางทะเลรอบเกาะสิมิลันและเกาะสุรินบันทึกพบกุ้งมังกรเพชรบนพื้นปะการังตื้นอย่างสม่ำเสมอ เป็นสัญญาณว่าความพยายามคุ้มครองและฟื้นฟูกำลังได้ผล [ref:3]
วิธีพบกุ้งมังกรเพชรด้วยความเคารพ
หากคุณอยากเห็นกุ้งมังกรเพชรด้วยตัวเอง ชายฝั่งอันดามันเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ดีที่สุดในโลก ลองดำน้ำตื้นบริเวณพื้นปะการังรอบ เกาะยาวน้อย เกาะพระทอง หรือหมู่เกาะสิมิลัน ในช่วงน้ำขึ้นน้ำลงสงบ มองหารูกลมบนพื้นทรายหรือเศษปะการังใกล้ขอบแนวปะการัง อยู่นิ่ง ๆ รอให้เห็นสีเขียววาบ
กฎสองข้อ อย่าเอื้อมมือเข้าไปในรู (อวนยนต์เหล่านั้นสามารถทำให้นิ้วช้ำได้ไม่น้อย) และอย่าพยายามจับมันมา กุ้งมังกรเพชรเป็นสิ่งมีชีวิตบนแนวปะการังเหมือนกันสัตว์อื่น ๆ มันจะน่ามหัศจรรย์ที่สุดเมื่อปล่อยให้อยู่ในที่ของมัน ทำหน้าที่สิ่งที่มันเป็นอยู่ตามธรรมชาติ
คราวหน้าที่คุณย่อข้างแอ่งน้ำขึ้นน้ำลงบนชายฝั่งอันดามัน จำไว้ว่า สิ่งมีชีวิตตัวเล็กสีอัญมณีที่ถอยหายเข้ารูกำลังมองเห็นสีที่คุณจินตนาการไม่ออก และพกพาหมัดที่เร็วจนเปลี่ยนกฎของชีววิทยา แนวปะการังเต็มไปด้วยความมหัศจรรย์ อันนี้เป็นแค่อันที่งดงามที่สุดเท่านั้น
ยังไม่มีความคิดเห็น มาเป็นคนแรกที่ร่วมแบ่งปันความคิดกัน