แม่นาโมกลับสู่หาด: รังที่หกของเต่าทะเลหลังหนังและสัญญาณฟื้นตัวเงียบๆ ที่พังงา

ค่ำคืนวันพฤหัสบดีของเดือนมิถุนายน 2569 เวลา 22:15 น. โดรนที่บินโค้งอยู่เหนือหาดเขาหน้ายักษ์ในจังหวัดพังงาส่งภาพเงาดำๆ คลานขึ้นจากผืนทราย นั่นคือแม่นาง หรือ "แม่นาโม" เต่าทะเลหลังหนังที่เจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติเขาลัมปี–หาดท้ายเหมืองจดจำได้ดี เธอกลับมาวางไข่รังที่หกของฤดูกาล [ref:1] สำหรับเต่าทะเลที่ใหญ่ที่สุดและหายากที่สุดของฝั่งทะเลอันดามัน การที่แม่เต่าตัวเดียววางไข่ถึงหกรังในปีเดียวคือเครื่องหมายของแม่พันธุ์ที่แข็งแรง และเป็นสัญญาณเล็กๆ แต่เป็นจริงว่างานอนุรักษ์ที่ทำมาอย่างอดทนตลอดหลายสิบปีกำลังเริ่มเห็นผล

สถาปนิกหนัก 600 กิโลกรัม

เต่าทะเลหลังหนัง หรือเต่ามะพร้าว (Dermochelys coriacea) ไม่เหมือนเต่าทะเลชนิดอื่นที่อาศัยในน่านน้ำเดียวกัน ตัวมันใหญ่โตมาก — ตัวเต็มวัยอาจหนักกว่า 600 กิโลกรัมและยาวกว่าสองเมตร — และเป็นเต่าทะเลเพียงชนิดเดียวที่ไม่มีกระดองแข็ง หลังของมันคือชั้นหนังแข็งมันวาวคลุมทับกระดูกเล็กๆ เรียงกัน ซึ่งทำให้มันดำน้ำได้ลึกกว่าหนึ่งกิโลเมตรและเก็บความอบอุ่นในน้ำเย็นไกลจากเส้นศูนย์สูตรได้ มันกินแต่แมงกะพรุนเป็นหลัก โดยตัวเต็มวัยกินได้ถึงหลายร้อยกิโลกรัมต่อวัน

การได้เห็นแม่นาโมวางไข่คือการได้เห็นลำดับขั้นที่ธรรมชาติขัดเกลามากว่าหนึ่งร้อยล้านปี เต่าหลังหนังค่อยๆ ไต่ขึ้นจากผืนน้ำ หยุดหลับตา "ดม" ลมก่อนจะคลานไปยังจุดเหนือระดับน้ำขึ้นสูงสุด มันกวาดทรายด้วยครีบทั้งสี่ข้างทำเป็นหลุมตื้น จากนั้นใช้ครีบหลังขุดห้องไข่ให้ลึก สัดส่วนเดียวกับฝ่ามือตักน้ำ เจ้าหน้าที่วัดห้องไข่นี้ได้ 96 เซนติเมตร เมื่อถึงขั้นนี้มันจึงเริ่มวางไข่ รังที่หกของแม่นาโมมีไข่ 123 ฟอง เป็นไข่ที่ฟักได้ 107 ฟอง และไข่ไม่มีตัวอีก 16 ฟอง ซึ่งนักชีววิทยาเชื่อว่าช่วยรองรับมิให้ก้อนไข่กระทบกันใต้ดิน [ref:1] เสร็จแล้วมันฝังห้องไข่ โบกทรายไปทุกทิศเพื่อพรางตำแหน่ง แล้วลงน้ำกลับไปโดยไม่หันมามองอีก เพราะมันจะไม่เฝ้ารัง ความอบอุ่นของทรายต่างหากที่ทำหน้าที่ฟักให้

ทำไมหกรังจึงสำคัญ

แม่เต่าหลังหนังไม่ได้วางไข่ทุกปี มันกลับมายังแหล่งผสมพันธุ์ประมาณทุกสองถึงสามปี และในแต่ละฤดูกาลจะวางไข่หลายรัง โดยทั่วไปห้าถึงเจ็ดรัง ห่างกันราวสิบวันเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัว การจะถึงหกรังได้ แม่นาโมต้องลากตัวหนักอ้วนขึ้นหาดถึงหกคืนตลอดฤดูกาล โดยเสียพลังงานมหาศาลในแต่ละครั้ง [ref:1] นี่คือเหตุที่เจ้าหน้าที่เรียกเธอว่า "แม่ที่ยิ่งใหญ่" ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่คือแม่พันธุ์ที่สมบูรณ์เต็มที่ มีแหล่งอาหารอุดมและชายฝั่งที่ไม่ถูกรบกวน

ชายฝั่งพังงาและภูเก็ตเป็นหนึ่งในไม่กี่แห่งของไทยที่เต่าหลังหนังยังคงขึ้นมาวางไข่ จำนวนของมันลดลงอย่างหนักในช่วงปลายศตวรรษที่ยี่สิบ — ไข่ถูกเก็บไปกินและขาย ตัวเต็มวัยติดอวน หาดวางไข่ถูกแสงไฟจากการพัฒนารบกวน — และมันฟื้นตัวได้ช้ากว่าเต่าตะนัวและเต่ามะพร้าวเสมอมา ดังนั้นทุกตัวที่กลับมาจึงถูกนับ เกาะพระทองที่อยู่ใกล้เคียงก็มีบันทึกไข่เต่าหลังหนังในฤดูกาลล่าสุดเช่นกัน [ref:2][ref:3] และชายฝั่งอันดามันโดยรวมมีรังใหม่ๆ ในต้นปี 2569 [ref:2] อ่านรวมกันแล้ว นี่คือสัญญาณเริ่มต้นที่ยังบอบบางของประชากรที่ค่อยๆ หันกลับขึ้น

คนที่ตื่นรอเธอเป็นเพื่อน

แม่นาโมไม่ได้วางไข่โดยไร้ผู้เห็น หน่วยลาดตระเวนร่วมของอุทยานแห่งชาติเขาลัมปี–หาดท้ายเหมืองและศูนย์วิจัยและการศึกษาทางทะเลและชายฝั่งที่ 2 (ภูเก็ต) ใช้โดรนครอบคลุมชายหาดได้กว้างขึ้นในเวลาอันสั้นจึงสังเกตเห็นเธอ [ref:1] เจ้าหน้าที่อยู่เป็นเพื่อนจนเธอวางไข่เสร็จ ตรวจสอบเอกลักษณ์กับบันทึกเดิม และบันทึกรังไว้

จุดที่เธอเลือกอยู่ต่ำใกล้ระดับน้ำทะเล เสี่ยงถูกน้ำท่วมในฤดูน้ำเต็ม ทีมงานจึงทำสิ่งที่กลายเป็นขั้นตอนปกติของโครงการนี้ นั่นคือขุดย้ายไข่ทั้ง 123 ฟองไปยังศูนย์อนุบาลเต่าทะเลหลังหนังหน้าศูนย์บริการนักท่องเที่ยว เพื่อให้ฟักเป็นธรรมชาติภายใต้การเฝ้าระวังตลอด 24 ชั่วโมง [ref:1] การย้ายไข่เป็นงานละเอียดอ่อน — ต้องรักษาทิศทางของไข่และส่งถึงห้องใหม่โดยไม่ชำรุย — แต่มักเป็นเส้นแบ่งระหว่างรังที่ฟักออกมากับรังที่จมน้ำ อีกราว 55 ถึง 65 วัน หรือประมาณกลางเดือนสิงหาคม ลูกเต่าน้อยๆ น่าจะฟักออกมาแล้ววิ่งลงสู่ทะเลอันดามัน

การที่รังที่หกของเต่าตัวเดียวกลายเป็นข่าว ทั้งหมดนี้คือมาตรวัดว่าชายฝั่งนี้ก้าวมาไกลแค่ไหน แม่นาโมไม่ใช่สัญลักษณ์ของการกู้คืนที่สำเร็จแล้ว แต่เป็นหลักฐานว่าชายหาดที่มีคนเฝ้า คุ้มกัน และเดินย่ำเบาๆ ยังเป็นที่ที่สัตว์หนัก 600 กิโลกรัมกลับบ้านมาได้ [ref:4] สำหรับชุมชนชายฝั่งพังงา นี่คือมรดกทะเลที่คุ้มค่าแก่การตื่นรอจนดึก